ژفقهێ ئافره تێ دفهتوايێن ئيسلامێ دا

ڤههينهر: هێرش كهمال رێكانى_ شێلادزێ
hershrekani@yahoo.com
پ/ ئهرێ يا دروسته نڤێژا ئافرهتێ ب جل و بهرگێت (رون و ئاشكرا – ملابس شفافه)؟
ب/ / شێخ محهممهد متوهلى شهعراوى(1911_1998)(دلۆڤانياخودێ لێ بيتن):
ژ مهرجێت نخاڤتن و پاراستنا ژنكێ بۆ كرنا نڤێژێ، پێدڤى يه ئهو جلك نه د تهنك و تهنگ و رون و ئاشكرابن، ب رهنگهكێ وهسا ئهندامێن لهشێ ئافرهتێ د ديار و ئاشكرا بن بهرامبهر چاڤێت مرۆڤان.
پ/ ئهرێ ئافرهتا بێ كارو شول ماف ههيه ژ مالێ ههڤژينێ خۆ خێر و خێراتان پێ بكهت يان نه؟
ب/ / شێخ محهممهد متوهلى شهعراوى(1911_1998)(دلۆڤانياخودێ لێ بيتن):
بهلێ بۆ ههيه خێرو و سهدهقا بكهت ژ مالێ زهلامێ خۆ، بهلێ ئهگهر ئهو رێكێ بدهتێ و دهستويريا وى وهربگريت، ههر وهكى دڤێ فهرموودێدا هاتى: (سألته صلى الله عليه وسلم امرأة عن حلي لها تصدقت به، فقال لها: لا يجوز لأمرأة عطيه في مالها إلا بإذن زوجها) ذكره أهل اسنن.
پ/ هندهك ژن دهمێ دكهڤنه د حهيز و نيفاسێدا ل ههيڤا رهمهزانێ دێ خۆ ڤهگرن ژ خارن و ڤهخارنا وهكى ئهوێن ب رۆژى وهك رێزگرتن بۆ رۆژيگران ئهرێ ئهڤه يا دروسته يان نه؟
ب/ شێخ عبد الملك السعدي:
بووێ نابيت ئهوا ب رۆژى بيت و چ نهخوت و ڤهخوت چونكى خودێ ئهڤ چهنده دڤى حالى دا دهستويردايه، يا دروست ئهوه بخوت و ڤهخوت چونكى ئهڤ خارنه دێ بۆ وێ بهدهل ڤهكهت بهرامبهر ئهو خوينا هاتى.
سهبارهت رێزگرتن بۆ رۆژيگران ئهو دشێت ل جههكێ ڤهدهر و پاراستى خارن و ڤهخارنێ بخوت وهك رێزگرتن بۆ رۆژيگران.
پ/ ئهرێ دروسته ئافرهت يا بهردهوام بيت ل سهر رۆژيگرتنا ههيڤا رهمهزانێ ههگهر كهفتهت عادا خودا (العادة الشهرية) يان ژى دێ خوت، و ههگهر رۆژيا خۆ خار ههر ل سهر قهزا كرنا وان رۆژيێن خارى يه يان نه؟
ب/ شێخ عبد الملك السعدي:
ههر دهمێ ئافرهت كهفته ت عادا خۆ يان د چلكادا (النفاس) ل سهر وێ حهرام و قهدهغهيه رۆژيا بگريت و نڤێژا بكهت و ههگهر ئهو بگريت ژى ههر دێ يا گونههكاربيت چونكى حيكمهت و شولا خو دێ يه، و دابۆ ژنێ بهدهل ڤهكهت ئهو خوينا دهركهفتى ب خارن و ڤهخارنا ودا بهێز بكهڤيتهڤه، بهلێ بۆ وێ ههيه ههر دهمێ ئهو پاقژبيت رۆژيێن خۆيێت خارى بگريتهڤه و قهزا بكهت ل ههر رۆژێن وێ بڤێن ژ وێ سالاتێدا و نهچيته د رهمهزانهكاديدا ژ بلى ههگهر دهستويرى و عوزرهكا راست و پێتڤى ههبيت.
خۆدێ تهعالا دبێژيت:[ يُرِيدُ اللّهُ بِكُمُ الْيُسْرَ ۆلاَ يُرِيدُ بِكُمُ الْعُسْرَ وَلِتُكْمِلُواْ الْعِدَّه وَلِتُكَبِّرُواْ اللّهَ عَلَى مَا هَدَاكُمْ وَلَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ ]البقرة185
پ/ئايا بۆ ژنكا شويكرى ههيه بچيته (حهجێ) دگهل هندهك ئافرهتێن باش و خودان رهوشتێت چاك يان دگهل هندهك زهلامێن چاك و خودان سومعهت چونكه ههڤژينێ وێ يێ نهخوشه، وئهرێ پێدڤى رازهمهندى يا زهلامێ خۆ ههيه يان نه؟
ب/ شێخ عبد الملك السعدي:
ههگهر زهلامێ وێ نهشێت دگهل بچيت ژ بهر ئهگهرێن بهرئاقل و د جهێ خودا بن، و ههڤژيناوى چ كهس و كارێن (محرم) خۆ نهبن يێت نێزيك، بهلێ هندهك ئافرهتێن خودان رهوشتێن باش و باوهر ل دهڤ ههى ههلكهڤتن و ژ نهفسا خويا ئێمن بيت و دگهلدا ههبن يێت شارهزا بۆوێ دروسته دگهلدا بچيت، وسهبارهت دهستويريا زهلامى نهيا پێتڤى يه، چونكى ئهڤه فهرزه ل سهر ههر ئێكێ ژ ژن و زهلاما كو (حهجێ) بكهن، بهلێ ههكه (حهج) سوننهت بيت پێدڤى يه ژن دهستويرى و روخسهتا زهلامێ خۆ وهربگريت.
پ/ دهمێ ژن د كهڤيته د حهيزێدا (العادة الشهرية) بهرێ جێبهجێكرنا تهوافێ ل رهخێن بهرى ل حهجێ، و نهچار بۆ كو ژ مهككههێ بهێت و بهرى پاقژ ببيت ژ حهيزێ چونكى ههڤالێت وێ و كوما (قافيلا) دگهلدا دێ وێ هێلن ئهڤجا چ بكهت؟
ب/ / شێخ محهممهد متوهلى شهعراوى(1911_1998)(دلۆڤانياخودێ لێ بيتن):
پێدڤى يه ل سهروێ بهرى ئهو قهستا حهرهمێ بكهت بۆ تهوافكرنێ بخۆ رێكهكێ بكاربينيت ئانكۆ خۆ بپارێزين دا ددهمێ تهوافێ دا خوين نههێت ههتا ب دوماهى د ئينيت پاشى قهستا بهرێ تهوافێ بكهت، بهلێ ل سهر وێ يه باتى ڤێ رێكێ ئهو حهيوانهكێ (چێل) ڤهكوژيت، ههگهر نهشێت بلا رۆژيێ بگريت.
پ/ ئايا چێدبيت ئافرهت پێش دايكا خۆڤه بچيته حهجێ يان نه؟
ب/ / شێخ محهممهد متوهلى شهعراوى(1911_1998)(دلۆڤانياخودێ لێ بيتن):
بهلێ دروسته ههر ئێك پێش كهس و كارێن خۆڤه بچيته حهجێ، ب مهرجهكێ كو دهسپێكێ وێ (حهج) بۆ خۆ كربيت، د فهرموودهيهكا پێغهمبهرى دا سلاڤ لسهر بن))هاتيه: (سألت سلاڤ لسهر بن إمرأه فقالت: إن أمي ماتت ولن تحج، أفأحج عنها؟ قال: نعم حجي عنها) (حديپ صحيح).
ههر ديسا د فهرمودهكا ديتر داهاتيه: (أنه سلاڤ لسهر بن أفتى رجلاً سمعه يقول: لبيك عن شبرمه – قريب له – فقال سلاڤ لسهر بن: أحججت عن نفسك؟ قال: لا، قال: حج عن نفسك پم حج عن شبرمه) (ژكره الشافعي وأحمد).
پ/ ئهرێ دروسته ل حهجێ كو زهلام شوينا ههڤژينا خۆ بچيت بۆ هاڤێتنا بهرێن رِهجما شهيتانى ژ بهر بوشاتيا مرۆڤان و نهخوشيا رێكێ؟
ب/ / شێخ محهممهد متوهلى شهعراوى(1911_1998)(دلۆڤانياخودێ لێ بيتن):
بهلێ يا دروسته ل جارى ههڤژينا خۆ بچيت، وههر چ ههگهر ژى نهبن و رێك ژى يا نهخوش نهبيت.
پ/ ئهرێ بوچى خودێ تهعالا دڤێ ئايهتا پيرۆزدا [لِلَّهِ مُلْكُ السَّمَاوَاتِ ۆالْأَرْض ێخْلُقُ مَا ێشَاءُ ێهَبُ لِمَنْ ێشَاءُ إِنَاپاً وَێهَبُ لِمَن يَشَاءُ الذكُورَ ]الشورى49، بهحسێ مێ(كچ)ان بهرى نێرا(كورِا) ئێخستى يه؟
ب/ شێخ محهممهد متوهلى شهعراوى(1911_1998)(دلۆڤانياخودێ لێ بيتن):
هنديكه خودێ تهعالايه د ڤێت ههردهم بۆ ئوممهتێ يهكسانى و وهكههڤى و تهرازيهكا عهقيدى (باوهريێ) پهيدا بكهتن، دهمێ مه د ئافرينيت و چێدكهتن، و ئهڤ بابهته نهبابهتهكێ نێرو مێيانه، كو پێكڤه خێزانهكێ پهيدا دكهن و بێ ى ئێك چێنابن، بهلێ يا پێتڤى ئهوه ئهم بزانين كو هنديكه دانا زارۆكانه چ يێت نێر بن و چ يێت مێ، دياريهكه ژكنارێ خو دێ ڤه، بهلێ بهداخهوه بهرى هاتنا ئيسلاما پيرۆز، خهلكى كچ نهڤيان و پێ نهخوش بوون دهمێ خودێ ددانێ و ههر زوى دا بهلاوان ژ خوڤهكهن و دبن ئاخدكرن و زۆر حهژ كوران دكرن، ئهڤجا لهوا خودێ تهعالا دڤيا بۆ وا! ن ديار بكهت كو دياريا وى يه و دێ چاوا چێبيت تۆ دياريا وى بزڤرينى؟
ل وێرێ خودێ بهحسێ مێ يان كر بهرى نێرا، چونكى ئهوى دزانى حهزا وان د ژيانا خودا بۆ پهيدا بوونا نێرا پتره ژ كچان.
پ/ ئهرێ دروسته بۆ كچكا بالغ خۆ فێر بكهته قورئانێ ل دهڤ زهلامهكێ بيانى؟
ب/ شێخ عبد الملك السعدي:
ههكه ئافرهتهك ههبيت نيشا وێ بدهت دروسته و نابيت زهلام نيشابدهت، بهلێ ههكه چ ژنێن شارهزانهبن هنگى دێ دروست بيت زهلام نيشا وێ بدهت، بهلێ ب مهرجهكێ يا پاراستى و نخافتى بيت ئانكۆ بتنێ دهست و چاڤێن وێ د ديار بن بۆ خاندنێ و د چ جهێن ب تنێ ڤه ژى نهبن (الخلوة).پێغهمبهرێ خۆشتڤى (سلاڤ لسهر بن)دبێژيتن:( لا يخلوَن رجل بإمرأة إلاّ مع ذي محرم) رواه البخاري, ئانكۆ بلا چ زهلام نهميننه بتنێ دگهل ژنهكێ , ههگهر چ مهحرهم دگهل دا نهبن
پ/ئا يا دروسته بۆ ئافرهتا شويكرى خۆ نه نخێڤيت (الحجاب) ويا عادى بيت دگهل مرۆڤێت زهلامێ خۆ يان نه؟
ب/ / شێخ محهممهد متوهلى شهعراوى(1911_1998)(دلۆڤانياخودێ لێ بيتن):
بۆ وێ دروست نينه ئهندامێن لهشێ خۆ ديار بكهت ژ بلى سهر و چاڤ و دهستا ئهوێن شهريعهتى رێدايێ ديار بكهت بهرامبهر ههر مرۆڤێ بيانى ئهوێن بۆ وێ دروست ئهو ببته ههڤژينا وان، سهبارهت شويكرنێ نابيته ههجهت و بههانه بۆ ژنكێ ئهو بخو حهلال و دروست بكهت يا بێ حيجاب بيت پێش تيێن خۆ و خهزير و مرۆڤێن زهلامێ خۆ، چونكى بلا بۆ باش ديار بيت و هزر نهكهت چوجارا ههكه ئافرهتێ شويكر چ زهلام بهرێ خۆ نادهنێ پشتى هنگى، چونكى ئهو زهلامێ ژ خودێ نهترسيت ئهو ژ چ ناترسيت و چ جودا هى ل دهڤ نينه كانێ ئهڤه يا شويكر يه يان نه، ڤێجا يا باش ئهوه كچ خۆ فێل �! �كهته حيجابێ ههر ژ دهمێ بالغ بينێ دا ل سهر ب رێڤهبچيت.
خودێ مهزن د بێژيت: [وَالْقَوَاعِدُ مِنَ النِّسَاء اللَّاتِي لَا ێرْجُونَ نِكَاحاً فَلَيْسَ عَلَيْهِنَّ جُنَاحٌ أَن يَضعْنَ پيَابَهُنَّ غَيْرَ مُتَبَرِّجَاتٍ بِزِينَه وَأَن يَسْتَعْفِفْنَ خَيْرٌ لَّهُنَّ ۆاللَّهُ سَمِيعٌ عَلِيمٌ ]النور60
پ/ ئهرێ ئهو ئافرهتا پتر شويهكێ كربن، و بچيته بهحهشتێ، ئهوێ ماف ههيه دگهل كيژكيدابيتن؟
ب/ / شێخ محهممهد متوهلى شهعراوى(1911_1998)(دلۆڤانياخودێ لێ بيتن):
وێ مافێ ههلَبژارتنا ئێك ههڤژينى ههيه، ههروهكى ئهڤ پرسياره ژ پێغهمبهرى ژى (سلاڤ لسهر بن) هاتيه كرن: (تخبر فتكون مع أحسنهم خلقاً), ئانكۆ يا دگهل وى يێ كو ژ ههميان پتر خودان رهوشت
پ/ دهمێ ئافرهتێ زارۆكهك دبيتن (الولادة)، ئايه راسته گونههێن وێ ههمى د هێنه غهفراندن؟
ب/ / شێخ محهممهد متوهلى شهعراوى(1911_1998)(دلۆڤانياخودێ لێ بيتن):
ئهڤ چهنده بۆ وان ئافرهتان ههيه يێن ل دهمێ بچويك پهيدا بوونێ زۆر دژوارى و نهخوشى و تهنگاڤيێ ژێدبينن، بهلێ ل سهر هندێرا د پر باوهر و بێهن فرهه و ب صهبرن، نه وهكو وان ئافرهتێن بچويك پهيدا دبن ب ساناهي و ئاسايى.
پ/ ئهرێ بهردانا ژنێ بهێته گوتن ل سهر كاسێتى دكهڤيت؟
ب/ شێخ عبد الملك السعدي:
بهلێ بهردان (الطلاق) دكهڤيت، ههگهر زهلامى گوتنێن وێ يێن دروست بكارئينابن، ديسا ژن دهێته بهردان ههگهر زهلامى نامهيا بهردانێ بۆ فرێكر و وێ خاندن.
پ/ ئايا ههڤژينا شههيدى دگههيته پلا شههيدان ههى دگهل ههڤژينێ خۆ د بهههشتێ دا، ههگهر وێ پشتى وى شوينهكر؟
ب/ شێخ عبد الملك السعدي:
بهلێ دێ گههيته ههڤژينێ خۆ دوێ پلێ و رێزگرتنێ دا، چونكى يا گرێدايه بويڤه.
پ/ ههلويستێ ئيسلامێ چى يه، ههگهر كومهكا ژنان ل جههكێ ڤهدهر و پاراستى ژ چاڤێن زهلامان دهوات و سهمايێ بكهن؟
ب/ شێخ عبد الملك السعدي:
ههگهر ئهو دههوات و ستران و سهمايا وان چ كارتێكرنێ نهكهن ژ بۆ ئازراندن و زێدهكرنا وان يا حهزا جنسى و چ كارێن بێ رهوشتى نههێنه ئهنجام دان و چ رێگرى (مانع) نينه بۆ ڤێ چهندێ.
پ/ ئهرێ پێدڤى يه ههمى پرچ بهێته شويشتن دهمێ مرۆڤ لهشێ خۆ ژ جهنابهتا دشووتن؟
ب/ شێخ محهممهد متوهلى شهعراوى(دلۆڤانياخودێ لێ بيتن):
بهلێ واجبه ههمى پرچا خۆ بشوى ژ جهنابهتا بتنێ بۆ وێ ژنێ ههيه يا كو خودان كهزى سهرێ خۆ باش بشوت و كهزيێت خۆ ژى ڤهنهكهتن.
پ/ ئهو ژنكا بچويك دبيت دێ چهند ماوهى خۆ گريت و پشتى هنگى بۆ ههيه دهست پاقێته روژى و نڤێژ و عيبادهتێ خۆ؟
ب/ شێخ محهممهد متوهلى شهعراوى(دلۆڤانياخودێ لێ بيتن):
پێغهمبهر (سلاڤ لێ بن) د فهرموودهكا خودا دبێژيت: (تجلس أربعين يوماً، إلا أن ترى الظهر قبل ذلك)، ئانكۆ ئهڤ ژنكا د چلكادا دێ خۆ گريت پشتى بچويك بوونێ، ههتا ئهو ببينيت كويا پاقژ بى ژ خوينا (نيفاسێ) و بلا چل رۆژ ژى ب دوماهيك نههاتبن، چونكى مهرهما سهرهكى ئهوه كو ژنك ژ خوينێ پاقژ ببيت دا كو بشێت عيباده تێ خۆ بكهتن.
پ/ ئايه يا دروسته ژن سهرێ ههڤژينێ خۆ بشووت؟
ب/ شێخ محهممهد متوهلى شهعراوى(دلۆڤانياخودێ لێ بيتن):
بهلێ دروسته ژن و مێر سهرێ ئێك دو بشون چ د ساخيێ دا بيت يان ژى دهمێ ئێك ژوان دمريتن، چونكى (عائيشا) -خودێ ژێ رازي بيت- ههڤژينا پێغهمبهرى (سلاڤ لێ بن) د بێژيت: (رجع الى رسول الله صلى الله عليه وسلم من جنازه وأنا أجد صداعاً في رأسي وأقول: وا رأساه... فقال: بل أنا وا رأساه ما ضرك لو مُتِّ قَبلي فغَسَلتكِ وكَفَنتكِ ثم صَلّيتُ عَلَيكِ ودفنت) (روه أحمد).
ئهڤه پێغهمبهرێ مه يه (سلاڤ لێ بن) دبێژته ههڤژينا خۆ ئهرێ تۆ دزانى ههكه تۆ ل بهرى من بمرى ئهز دێ ته شوم و كفنكهم و پاشى دێ نڤێژێ ژى ل ته كهم و ته ڤهشێرم، بۆ زانين خهليفێ موسلمانان (عهليێ كورێ ئهبى تالبى) (رازيبونا خودێ لێ بيت) ههڤژينا خۆ (فاتما)كچا پێغهمبهرێ مه يێ خۆشتڤى (سلاڤ لێ بن) شوشتبوو.
پ/ ئهرێ دروسته بۆ ئافرهتا ب حهيز و دبێ نڤێژيێ دا سهرێ خۆ بشوت و بێهنێن خۆش ل خۆ بكهت ژ بۆ مهرهما پاقژيێ و خوشيێ و بلا هێشتا د حهيزێدا ژى بيت؟
ب/ شێخ عبد الملك السعدي:
بهلێ بۆ وێ ههيه سهرێ خو بشوت و بێهنێن خۆش ل خۆ بكهت و زۆرا باشه دا كو چ بێهنێن نهخوش ژ وێ نههێن د دهمێ حهيزێدا.
پ/ئا يا يا پێدڤى يه كو مرۆڤ بوياغا نوينيكا (صبغ الأظافر) ژ ێبهت وراكهت دهمێ دهست چاڤ شوشتنا بۆ نڤێژێ يان نه؟
ب/ شێخ محهممهد متوهلى شهعراوى(دلۆڤانياخودێ لێ بيتن):
ته بخو بهرسڤ دا مادهم تۆ بزانى كو بوياغ دبيته ئهگهرا هندێ كو ئاڤ تهر نهكهت ئهو تشتێ دبن وێدا، يا پێتڤى د دهمێ دهست رێڤهدانێدا نوينيك بهێنه شوشتن وهكى ههر پارچهكا دى يا ئهندامێن شويشتنێ.
پ/ چ پێدڤى يه بكهن ئهو ژنێن دهێنه بهردان (تهلاقدان)؟.
ب/ شێخ محهممهد متوهلى شهعراوى(دلۆڤانياخودێ لێ بيتن):
خودێ مهزن دبێژيت: [وَالْمُطلَّقَاتُ يَتَرَبَّصْنَ بِأَنفُسِهِنَّ ثلاَثة قُرُوَء ْ]سوره البقره (228),
ئهو ژنێن بهرداى ژمێرێن خۆ دێ خۆ گرن و پارێزن ژ ههڤژينيێ و تێكهلا زهلامان بۆ ماوێ سێ حهيزان، ئانكو سێ جاران حهيزێ ببينيت و پاقژ ببيت، لهورا بۆ وان نينه دوى ماوهيدا شوى بكهن.
چونكى مهرهما خودێ تهعالا ژ راوهستاندنا ژنێ بۆ ڤى ماوهى ئهوه كو هنديكه ئافرهته خودێ وهسا يا چێكرى كو نهشێت يا بێ منهت بيت ژ زهلامى د ژيانا خۆ يا جنسى و ئابورى و ههمى بوارێن ژيانێ دا.
پ/ ئايه چێدبيت ئهو ژنا بچيكێ خۆ ژ بهر خو برى (الإجهاچ) رۆژى و نڤێژا نهكهت ههتا كو پشتى چل رۆژ سهر ڤه بچن وهكى وێ ژنا دچلكادا. ودێ شێم خارنێ چێكهم وههروهسا گوهدهمه قورئانێ دڤى كاودانى دا؟
ب/ شێخ محهممهد متوهلى شهعراوى(دلۆڤانياخودێ لێ بيتن):
هنگى بۆ ژنێ ههيه رۆژى و نڤێژ و خاندنا قورئانا پيروز پێ نه رِابيت هندى خوينا وێ بێته خارێ، بهلێ ههردهمێ راوهستيا ئهو دێ ب دهست عيبادهتێ خۆ كهتهڤه، بهلێ ههر گاڤا كوئهڤ خوينه پتر ژ (چل رۆژان) يا بهردهوام بيتن و نهرِاوهستيێت بۆ وێ ههيه خۆ بشوت و پاقژ بكهت و دهست ب روژى و نڤێژ و ههر عيبادهتهكێ ديتر ههبيت بكهتن، چونكى ئهڤ خوينا پشتى (چل رۆژا )دهێتن نهيا سروشتى يه بهلكو نهخوشيهكه ل دهڤ ژنێ و نابيته رێگر و ئاستهنگ بۆ گرتنا رۆژيا و كرنا نڤێژا.
و سهبارهت چێكرنا زادى و خارنا هيچ پهيوهندى ب پاقژى و نه پاقژيا ژنێ ڤه ژ هاتنا خوينێ نينه و دشێ ى ههمى كارێت روژانه يێن مالێ بكهى.
ديسا بۆته ههيه كو گوهێ خو بدهيه قورئانێ، بهلێ نابيت تۆ دهسكهيێ و بخوينى، خودێ مهزن دبێژيت: [لَّا يَمَسُّهُ إِلَّا الْمُطهَّرُونَ ]الواقعة79
پ/ ئهرێ چێدبيتن ژن ژى نڤێژێ ل سهر مرى بكهن؟
ب/ شێخ محهممهد متوهلى شهعراوى(دلۆڤانياخودێ لێ بيتن):
فهرموودا پێغهمبهرێ مه يێ خۆشتڤى (سلاڤ لێ بن) دبێژيت: (أرجعن مأزورات غير مأجورات)، كو ژێ دهێته زانين نابيت ژن ل دويڤ كهلهشێ (جهنازه) يێ مرِيرا بچيت، ئهڤجا چاوا دێ چێبيت نڤێژێ ل سهر بكهت!، بهلێ ئێك تشت ههيه ئهو ژى ئهگهر هات و چو ژ نهكێ دهمل دهست (صدفه) جارهكێ بچيته نڤێژا ئهينيێ يان نڤێژا پێدڤى (فهرز) و ل وى دهميدا ديت موسلمان دێ نڤێژێ ل سهر مرى كهن بۆ وێ ههيه نڤێژێ ل سهر بكهت يان نهكهتـ بهلێ نهب وێ مهرهمێ ژ مالا خۆ دهركهڤتبيت تايبهت بۆ نڤێژا ل سهر مرى.
پ/ ئهرێ ژن چ بكهت د دهمێ نڤێژێدا ئهگهر زهنكا وێ يان ملێ وێ پاته ل سهر نهمينيت ب ئهگهرا سهرچونا جلكێ وێ ل سهر وێ پارچا لهشى، ئايه دروسته بلهز وێ زهنكێ بپارێزيته ڤه و جلكى بينته سهر يان دێ نڤێژا خۆ دوباره كهت و سهر شونى كهتهڤه؟
ب/ / شێخ محهممهد متوهلى شهعراوى(دلۆڤانياخودێ لێ بيتن):
بۆ وێ ههيه ب ئێك لڤين (حهرهكه) يا يلهز وێ پارچێ ب نخێڤيت بهلێ نه ههمى گاڤا كارێ وێ ئهو بيت، چونكى يا باش بۆ وێ ئهوه بهرى نڤێژێ بكهت هندهك جلكێت ديتر ل بهربن دبن كراسيدا، دا دهمێ توشى ههوايهكێ دبيت و سهر چونا جلكێت ب سهر ڤه بچيت دايێ بندا بمينيت. ئهڤجا نوكه هندهك ئافرهتان كارهكێ باش كريه ئهو ژى درينا جلكهكێ تايبهت بۆ كرنا نڤێژێ يێ درێژ و فرهه، داكو مژويل نهبيت د نڤێژێدا ب پاراستنا زهنكا خو يان پرچا خۆ يان ههر پارچهكا ديتر، داكو هزرا وێ بمينته ل سهر نڤێژێ و دا ههست ب هندێ بكهت كو يا بهرامبهرى خودێ ب رهنگهكێ خۆ شك! اندى (خشوغ) پهرستناوى دكهت.
پ/ ئايه ژن د شێت نڤێژان بكهت دهمێ ئاڤا شويلى ژ لهشێ وێ بهێت (إفرازات) ژ ئهگهرێ گهنجينى يێ يان نهخۆشى و ئێشا دهێت؟
ب/ / شێخ محهممهد متوهلى شهعراوى(دلۆڤانياخودێ لێ بيتن):
دروسته ئافرهت نڤێژێن خۆ بكهت ئهگهر چ چارهسهريێت نوژدارى نهبن بۆ ڤێ نهخوشيێ ويا بهردهوام بيت بۆ چارهسهريا نهخوشيێ، بهلێ پێتڤى يه ئهو بۆ ههر نڤێژهكێ دهست ئاڤهكا تايبهت بگريت دهمێ نڤێژێ نێزيك دبيت.
ئانكۆ چێنابيت ئهو دو نڤێژا پێ بكهت، و بۆ زانين دهمێ ئهو دهست ئاڤا خۆ دگريت و نڤێژا خۆ دكهت و دناڤ نڤێژێدا ئهو ئاڤا شويلى ژى بهێته خار نابيت نڤێژێ بهتالَ بكهت و يا دروسته، بهلێ يا پێتڤى ئهوه بۆ خو هندهك پارچێن پهرۆكى (قماش) يێن پاقژ بكار بينيت دهمێ نڤێژێ دكهت و ب ئانههيا خودێ دێ ژێ هێته قهبويل كرن.
پ/ حوكمێ نڤێژا ئهينيێ بۆ ژنان چى يه؟ و ئهگهر ژنێ نڤێژا خۆ ل رۆژا ئهينى ل مال كر ئايه دێ دو ركعهتا يان ژى چاران كهت؟
ب/ / شێخ محهممهد متوهلى شهعراوى(دلۆڤانياخودێ لێ بيتن):
نڤێژا ئهينى يێ نه واحبه ل سهر ژنێ، بهلێ ئهگهر بچيت و بكهت دێ گههيته خێرا خو و نهههوجهيه ئهو بێته مال و نڤێژا نيڤرو بكهتهڤه. بهلێ ئهگهر ل مال بكهت پێتڤى يه ئهو چار ركعهتا يێت نيڤرو بكهت، هندهك ژ زانايان دبێژن نهيا باشه (مكروه)ه دهركهڤتنا ژنا جوان وخوشينك بچيته نڤێژا ئهينيێ ژبهر مهترسى وخراب يێت ل دويڤ دا پهيدادبن.
وهندهكێت دى ژ زانا يان دبێژن نڤێژا ژنێ ل مال گهلهك چێتر و بخێر تره ههرچ نڤێژ بيت بهلێ ئهڤه د هاته گوتن ل وى سهردهميدا وهختێ كو چ د ناڤبهرا رێزێن نڤێژا ژنا و نڤێژا زهلاماندا نهبوو، بهلێ نوكه گهلهك مزگهفتان جهێ تايبهت هاتينه چێكرن و پاراستن بۆ ژنان، چونكى مافێ وێ يه ئهوژى تشتهكێ ژ ئايينێ خۆ بزانيت بهلێ دگهل نخاڤتن و پاراستنا ئهندامێن لهشێ خۆ ئهوێن پێتڤى بێنه پاراستن، پێغهمبهر (سلاڤ لێ بن) دبێژيت: (لا تمنعوا إماء الله مساجد الله).
پ/ ئهرێ يا دروسته ژن نڤێژێ دگهل ههڤژينێ خۆ پێكڤه بكهن؟
ب/ شێخ محهممهد متوهلى شهعراوى(دلۆڤانياخودێ لێ بيتن):
بهلێ دروسته، ب مهرجهكێ ل دويڤ دا بكهتن، چونكى نابيت ژن ببيته پێش نڤێژ (إمامه) ل بهرا زهلامان، بهلێ چێدبيت ب كارێ ئيمامهتيێ رابيت بۆ ژنان، بهلێ دێ ههر د ناڤ رێزا نڤێژ كرنا وادابيت (صف واحد).
ژێده ر:
په رتۆكا(دگه ل فهتوايێن ئيسلامێ, عيماد مهلا ياسين رِێكانى,2006دهۆك)

|